Çizgi Roman: Gösterişli resimler eşliğinde anlatılan yüzeysel kahramanlık hikayeleri

İki gün önce Ç.R.O.P.’yi karıştırıyordum ve NTV yayınları tarafından yayınlanan çizgi romanlarla ilgili birkaç post’a denk geldim. Postlar şuralarda bulunabilir:

http://cizgiromanokurlariplatformu.blogspot.com/2009/07/ntv-cizgi-roman-bast-yer-yerinden-oynad.html

http://cizgiromanokurlariplatformu.blogspot.com/2009/10/edebiyat-uyarlamalarn-umit-kirecci.html

http://www.seruven.org/blog/2009/07/az-biraz-bekleyelim.html

Bu yazıların tarihi yaklaşık 1 sene önceyi gösterse ve şu an sanırım gündemden düşmüş bir konu olsa bile NTV’nin çizgi romanları ile benzeri yayınlar hakkında ben de birşeyler söylemek istiyorum.

Elimden geldiği kadarı ile Türkçe olarak basılan ve takip edilmeye değer  bulduğum yayınları satın alıyorum. Hatta türkçesi var ise ingilizcesini okumuyorum vs. NTV yayınları da son bir yıl içerisinde  “çizgi roman” başlığı altında birçok kitap yayınladı. Bu kitaplar çoğunlukla Savaş ve Barış, Hamlet, Macbeth vb. gibi dünya edebiyat klasiklerinin çizgi roman uyarlamalarından oluşuyor. Tam liste için şuraya bakabilirsiniz. Hala tek bir tanesini satın almadım.

NTV gibi büyük bir yayınevinin çizgi romana el atması güzel bir gelişme olarak nitelendirilebilir. Ancak yayınladıkları çizgi romanların içeriği göz önüne alındığında bu, bazı problemleri de beraberinde getiriyor.

Linkleri okumadıysan sanırım öncelikle çizgi romanın tanımı yapmamız gerekiyor ve bunu Ümit Kireççi’nin güzel roportajından alacağım:

Çizgi roman özünde birbirini takip eden karelerin bir hikaye oluşturması olarak tanımlansa da çizgi romanı çizgi roman yapan aslında okuyucuyla eser arasında kurulan bağdır.

Italik karakterlerle yazılmış kelimeler Sayın Kireççi’nin de dediği gibi aslında çizgi romanın tanımı değil. Bunun için; daha çok halk arasında bilinen çizgi roman tekniği diyebiliriz. Devam ediyor:

Çizgi roman bir kahramanın hikayesini anlatır, onun adıyla anılan bir sürekli serisi vardır ve belli periyotta devam ederken onu bağlılıkla okuyan okuyucusunun duygularını dile getirir. Bu bağlamda çizgi roman için “kahramanıyla empati kuran okuyucunun birlikteliği” demek doğru olacaktır. Şunu da unutmamak gerek “her okuyucu her çizgi roman kahramanını ve ekolünü okumaz!”

Okur, kendisine hitap eden ve onu en iyi şekilde temsil eden kahramanın sürekli devam eden maceralarını okudukça mutlu olur ve çizgi romanı takip eder. Seri çizgi romanın etkisi çok güçlüdür. Buna karşın Grafik Novel (Albüm) adı verilen çizgi roman türüne bakmak gerekir. Bu tür eğer bilinen bir kahramanı anlatmıyorsa kendi başına yayınlanıyor, bir bütünlük içeriyor, başı sonu aynı sayı içinde yer alıyor ve çizgi roman özdeşleşmesine ulaştıracak bir sürece uymuyorsa daha çok içeriğiyle akılda kalmaktadır.

Seri ve Grafik Noveller arasındaki ortak özellikler çizgi, kare anlatım, çizgi roman dili gibi teknik olmazsa olmazlardır. Beklenti ve hedef ise asla ortak olmaz.

Bildiğiniz gibi çizgi roman ülkemizde büyük bir çoğunluk tarafından hala alternatif, çocuksu ya da diğerleri kadar önemli olmayan bir sanat dalı olarak görülüyor. NTV yayınlarından çıkan kitaplar ise, arkasında bir medya kurumunun etkisi olması nedeni ile popüler kültürün de ilgisini üzerine toplamış, köşe yazılarına konu olmuştu. Çizgi roman sanatının bu şekilde medyada yer bulması sevindirici bir gelişme.  Fakat bir de madalyonun öteki yüzü var:

NTV yayınlarından çıkan çizgi romanlar yukarıda da denilği gibi klasik edebiyat eserlerinin çizgi roman tekniğinden yararlanılarak oluşturulmuş kaba uyarlamalar. Tam metni içermiyorlar. Daha çok tam metinden kesilip alınmış parçalara ve diyaloglara sahipler ve çoğunlukla olaylar ve çevre çok da sanat değeri taşımayan çizgilerle anlatılıyor. Yani bu kitaplar Hamlet’in tamamını okumak istemeyen, Frankestein’ı “eski”, Macbeth’i ağır bulanlar, Savaş ve Barış’ın tam metnini kaldıramayacak yaşta olan…vb. insanlar için kitaplarda anlatılan fikirlerle bir tanışma biçimi. Milliyet yayınları tarafından 10-12 sene önce yayınlanan “…Yeni başlayanlar için” serisini andırıyor.

Eğer bu satırları okuyorsanız mümkün mertebe, NTV yayınları, Yeni Başlayanlar İçin serisi vb… basılmadan önce varolagelen, kendine has bir çizgi roman kültürünün varlığını da biliyorsunuzdur ve muhtemelen bir şekilde kendinizi bu kültüre ait hissediyorsunuz demektir. Sormak istediğim soru şu ki; NTV yayınları tarafından çıkarılan çizgi roman serisi ve benzeri yayınlar, bu yayınevleri bu işe el atmadan önce var olagelen çizgi roman kültürünü ne şekilde etkiliyor?

Bence iyi yönde değil. Öncelikle bu yayınların ana hedef kitlesi çizgi roman okurları değil. Fakat yine de  hedef kitleye onlar da dahil. Fakat esas hedeflenen tüketici kitlesi iki üst paragraftakı tanıma uyan insanlar. Yani aslında eserin tamamını okumak istemeyen ya da üstünkörü bir fikir kazanmak isteyen insanlar için üretilmiş “basitleştirilmiş” birer versiyon. Dolayısıyla çizgi roman anlatım tekniği, bu kitaplarda bir basitleştirme aracı olarak kullanılıyor. Sonuçta ise Macbeth’in kesilip biçilmiş, kötü biçimde çizilmiş bir versiyonu çıktı diye çizgi romanlar level atlamış, sonunda bir işe yaramış ve yüzeysellikten, Macbeth sayesinde kurtarılmış gibi gösteriliyor.

Esas yüzeysel olan ise NTV yayınlarından çıkan bu kitaplar. Ancak yüzeysel olmak da zorundalar çünkü amaçları bu.

Peki NTV yayınlarının bu kitapları çıkarmasının çizgi roman kültürüne pozitif bir etkisi olur mu? Elebette ki olacaktır. İlla ki birileri bu kitapları okuyup daha önce tanışmamış oldukları çizgi roman sanatından etkilenecektir. Ancak birçokları için hala çizgi roman, -Macbeth ve Hamlet versiyonları dışında tabii ki- “gösterişli resimler eşliğinde anlatılan yüzeysel kahramanlık hikayeleri” olarak kalmaya devam edecektir.

Bu önyargının yıllardır tekrar tekrar oluşturulmasında suç tabii ki NTV ve benzeri yayınevlerinin değil. Onlarınki sadece iyi bir girişim. Problem, bu yayınların pazarlanış şeklinden ve medyanın cahil cesareti ile konuya eğilmesinden kaynaklanıyor. NTV ve benzeri yayınlar aslında çizgi roman değil, çizgi roman tekniğini kullanan kitaplar. Ancak konuya uzaktan bakan biri için ikisi de aynı gözüküyor doğal olarak. Bir de bunun üzene NTV gibi milyon dolarlık bir şirke eklenince ve bu şirketin tüm medyaya, tüm kitapevlerine, tüm reklam panolarına, tüm yayın organlarına aslında çizgi roman olmayıp sadece bu tekniği kullanan bu kitaplar için “Çizgi Roman” Budur” dediği düşünülünce çok da hoş olmayan bir manzara ile karşılaşıyoruz. Madem çizgi roman buydu da biz yıllardır ne okuyorduk?

Benim anladığım manası ile çizgi romanın ne kadar güzel bir sanat dalı olduğundan bahsetmeyi ise tamamen gereksiz buluyorum.

Konu ile ilgili olarak daha fazla okuma için.

Reklamlar

3 thoughts on “Çizgi Roman: Gösterişli resimler eşliğinde anlatılan yüzeysel kahramanlık hikayeleri

  1. Bu yayınlar çıkar çıkmaz tv reklamı, basılı ilanları vs. ile yoğun bir şekilde tanıtıldı ve pek çok köşe yazarı bu yayınlara kendi çaplarında methiyeler düzmeye başladı. Bu yazıları görür görmez ya “Ulan bu herifler ya bu yayınların PR ını yapmak için yayın grubuna peşkeş çekiyorlar! ” yada “Önlerine yeni bişi geldi bu cahillerde bilmeden etmeden atıp tutuyorlar.” diye düşünmeme neden oldu.

    Yayınlanan eserlerin çoğu dünya klasikleri. Bu çizim ve hikaye açısından vasat çizgi roman örneklerini her yerde içi boş cümlelerle “çizgi roman” ın ne olduğunu bilmeden hatta bilmesine gerek yok adam gibi gerçek bir çizgi romanın tadına varmadan “ne güzel çocuklarımız dünya klasiklerini okumaya başladı lay lay lom:)” kafasında cümlelerle pohpohlayıp durdular. Akla ilk gelen ve yumrukların sıkılmasına sebep olan klasik soru;”Bu dallamalar, hadi diğer butun yayınları geçtim, Watchmen gibi Sandman gibi grafik hikaye anlatımının dönüm noktaları basıldığında neredeydi, neden adam gibi bişi yazmadılar laaan!” oldu.

    Her ne kadar bu vıcık vıcık bayağı populerlik sinirlerimi bozup kafamı duvarlara vurmama sebep olsa da penetrasyonu bu kadar düşük olan bu eserlerin kalitesiz bir başlangıç da olsa yayılmasına, gelecekte bu eserleri adam gibi yorumlayabilecek ve bu yayın evlerini daha bilinçli ve seçici olmaya itecek kuşakların yetişmesi için bir boktan da olsa bir umut vaadettiğiiçin “aaaaa Machbet çıkmış, sen seversin aldın mı?” cümlesi ve türevlerini duyduğum insanlara kafa göz dalmamak için kendimi tutmamı sağladı.

    Bu abuk subuk yayınların yanında Kafka nın “Dava” sının başarılı bağımsız yorumlarını veya Dracula gibi güzel çizimli eserleri de okuyucu ile paylaştılar. Her ne kadar ben bunun farkında olmadıklarını, ne basarlarsa basılsın karelerin içinde çizimle anlatılan her şeyin iyi ve kötü ayrımı olmadan, beyinlerinde “çizgi roman” olarak sınıflandırıldığına inansam da, “Olsun, bu da bir adım boktan moktan ama bir adım.” diyerek

    Her ne kadar sinir bozucu bir başlangıç olsa da bu gibi durumların insanların Çizgi Roman ın büyüsü ile gerçekten tanışabilmeleri adına bir fırsat olabilir. Sonrası kendiliğinden gelişir belki….

  2. NTV Yayınları’nın çizgi romanlarının çizgi romana olan katkısı “reklamın iyisi kötüsü olmaz” şeklinde özetlenebilir. NTV Yayınları’nın açtığı yoldan çok sayıda başka kitabevi de ilerlemeye başladı. Bunun en önemli sebebinin telif hakkı ile ilgili olduğunu duymuştum. Eski eserlerin belli bir zaman aşımına uğraması sebebiyle isteyen tarafından çizilmesi mümkünmüş. Mesela bir klasik eserin birbirinden farklı çizere ait yüzlerce çizgi roman formatı olabilirmiş. Bu çizerlerden de ünlü olmayanlar çizimlerinin çoğaltılması durumunda telif hakkı istemiyormuş, çünkü adını duyurmayı hedefliyormuş. İşin özü NTV yayınları işin ucuzunu bulmuş. Reklam bedava, telif ücreti yok, gelsin paralar.

  3. tamamen katılıyorum yazıya. hislerimin tercümanı olmuşsun resmen. Bu kitapları okuyanlar bence daha çok çizgi romandan soğur, okuyacağı varsa da bumuymuş lan çizgi roman diye yüzüne bile bidaha bakmaz..

Bir Yanıt Bırakın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s